Paranoid Kişilik Bozukluğu

[budevran]

1 - Yeterli bir temele dayanmaksizin baskalarinin kendisini somurdugunden , aldattigindan ya da kendisine zarar verdiginden kuskulanir

2 - Dostlarinin ya da is arkadaslarinin kendisine olan bagliligi ya da guvenilirligi uzerine yersiz kuskulari vardir.

3 - Soylediklerinin kendisine karsi kotu niyetle kullanilacagindan yersiz yere korktugundan dolayi sir vermek istemez.

4 - Siradan sozlerden ya da olaylardan asagilandigi ya da gozdagi verildigi biciminde anlamlar cikartir.

5 - Devamli kin tutar, haksizliklari, gormezden gelinmeyi ya da onur kirici davranislari affetmez.

6 - Baskalarinca hissedilmeyen ama kendisince algilanan , karakterine ya da sayginligina saldirildigi seklinde bir yargiya vararak, ofke ya da karsisaldiri ile birden tepki gosterir.

7 - Haksiz yere, esinin ya da arkadasinin sadakatsizligiyle ilgili kuskulara kapilir.



Bu kisiler is arkadaslari veya dostlarinin guvenilirligi ya da kendilerine bagliliklari konusunda yersiz kuskulara sahiptirler. Baskalari ile paylastiklari konularin kendilerine karsi kullanilacagindan korktuklarindan dolayi cevrelerindekilere guvenmeye ya da yakinlasmaya isteksizdirler. Kendilerine yoneltilen kisisel sorulari bu nedenle yanitlamayi reddedebilirler. Kendilerine yapilan iltifatlari bile yanlis yorumlayip, zit anlamda kabul edebilirler. Kendilerine yapilan yardim onerilerini “yetersiz gorulme” olarak algilayip, geri cevirirler. Kiskanclik dusuncelerini destekleyen onemsiz kanitlar toplayabilirler. Ihanete ugramamak icin yakin iliskilerinde kontrolu ellerinde bulundurmak isterler. Surekli esinin ya da arkadasinin nerede olup, ne yaptigini izlemeye calisir.



Bu kisilerin davranis tarzlari:
Genelde gecinmesi zor kisilerdir. Birebir iliskilerinde cogunlukla sorunlar yasarlar, kuskulari nedeniyle uzak dururlar, soguk gorunebilirler, sevgi gostermeyebilirler. Kavgaci ve kuskucu nitelikleri karsisindakilerde de sert tepkiler dogurabilir, bu da onlarin beklentilerini gerceklestirir.



Guvensizlikleri nedeniyle kendi baslarina yeterlilik gereksinimleri yuksektir. Iliskide olduklarini surekli kontrollerinde tutma ihtiyacindadirlar. Elestiriye asiri duyarli olup, cephe alabilir, isbirligine girmezlerken kendileri digerlerini elestirmeye, yakinmaya egilimlidirler.



Kendi yaptiklari yanlisliklarda bile kendilerini sucsuz gorup, baskalarini suclarlar. Farzettikleri tehditlere karsi yasal yollara basvurabilirler. Baskalarina da bazi kisi ve durumlarin bu ur algilanan ozelliklerini onaylatma ihtiyaci icindedirler. Kisilik yapilarinin altinda gerceklere uymayan, hayali asiri buyukluk, gucluluk dusunceleri vardir. Kendilerine yakistiramadiklari eksiklik ve yanlisliklari yansitma ( projeksiyon) denen bir savunma mekanizmasiyla karsilarindakilere yansitirlar.



Toplumda farkli sosyokulturel gruplar, degisik etnik gruplar ya da baska sosyoekonomik duzeydeki kisilere yonelik olumsuz onyargili dusuncelerle hareket edebilirler. Benzer paranoid dusunceleri olan ya da kolay ikna olan kisilerle biraraya gelip, gruplar ya da inanc sistemleri olusturabilirler.

Bu kisiler baskalari tarafindan planci, iclerini acmayan, kapali kutu, pireyi deve yapan, kiskanc, tartismaci kisiler olarak gorulebilirler. Surekli gergin olup, kendilerini rahat ve gevsek birakamazlar. Cevrelerinde huzursuzluk yaratirlar. Asiri temkinli davrandiklarindan giriskenlikleri kisitlidir.

Birlikte gorulebilen psikiyatrik bozukluklar:

Major depresyon

Saplanti-zorlanti boz. (obsesif- kompulsif boz.)

Alkol-madde bagimliligi.

Diger kisilik bozukluklari ( en cok sizotipal k.b.olmak uzere ayrica narsisistik,kacingan ve borderline k.b.)

Cocukluk veya genclik doneminde gorunumu:
Tek basina kalma, benzer yastakilerle arkadasliklarinin iyi olmamasi, kalabalik ortamlarda kaygi duyma, ders notlarinin dusuklugu, asiri duyarlilik, tedirginlik, giyim,konusma, dusunce itibari ile kendini kisitlama, farkli hayaller ile kendini gosterebilir.



Toplumda gorulme derecesi:
Genel toplumda % 0.5-2.5 arasinda , ayaktan tedavi ile psikiyatri yatakli kurumlarinda yatanlarda % 1 oraninda gorulmektedir.



Kalitimsal ozellikler:
Daha cok erkeklerde gorulmektedir.Bu kisilik bozuklugunun ailesinde kronik sizofreni olanlarda daha cok goruldugu gozlenmistir. Ayrica ailede sanrisal (deluzyonel boz.) paranoid tipin varligi ile de iliskili oldugu dusunulmektedir.



Paranoid dusuncelerin varligi:
Mahkumlarda, multecilerde, yaslilarda, isitme kaybi olanlarda da paranoid fikirler zaman zaman artis gosterir.



Paranoid K.B.nin olasi sebepleri:
Ailenin mantikdisi ve asiri baskici ezici nitelikteki ofkesinden etkilenen cocugun bu duygularla ozdesip, sonrasinda bu saldirgan durtulerin farkindaligindan kacinmak icin bu durtulerin kendinde degil, karsisindakilerde olup,kendine yoneldigi seklinde bir yansitma mekanizmasi ile gerceklestigi dusunulmektedir. Ayrica bu kisilerin yetersiz, asagilanmis ve kendilerine yardim edilemez hissettikleri, bu duygularin etkisini hissetmemek icin cevreyi sucladiklari dusunulmektedir



Tedavi:
Kisilerde guven iliskisi kurmaya yonelik baslayan terapiler uzun sure ile surdurulebildigi takdirde basarili sonuclar vermektedir. Psikotik bozulma donemlerinde kucuk dozlarda antipsikotik grup ilac tedavisi gecici olarak kullanilabilmektedir.

[şölen]

Paranoid kişilik bozukluğu


Paranoid kişilik bozukluğu, aşırı güvensizlik ve çevreye karşı sürekli kuşkucu tavırlar içeren bir psikolojik hastalıktır.



Bu hastalığın temelinde başkalarına karşı duyulan güvensizlik ve kuşkuculuk yatar. Kişi kuşkularını, tartışarak, şikayet ederek yada agresiflik ile ifade eder. Paranoid kişiler görüntüde soğuk, objektif ve mantıklı gibi görünebilirler ama genelde saldırgan, inatçı ve sarkastik davranırlar. Başkaları hakkında negatif yargılar geliştirebilir ve kendileri gibi paranoid inançların paylaşıldığı tarikatlara yada gruplara üye olabilirler.

Paranoid kişilik ilk olarak çocuklukta, ve ergenlik döneminde ortaya çıkar. Belirtileri yalnızlık, arkadaş edinememek, aşırı hassas olmak, tuhaf düşünceler ve fantaziler olarak görülür.

Bu kişiler kendilerini iki zıt şekilde görürler: bir taraftan davranışları ukalaca ve kendini beğenmişçe olmasına rağmen diğer taraftan küçük düşmeye ve aşağılanmaya karşı savunmasızdırlar. Bu kişiler genelde kendilerini dürüst, adil ve doğru olarak görürler fakat başkalarının kendilerini yanlış anladıklarına inandıkları için güç kullanarak kendilerini göstermeye çalışırlar. Her zaman diğer insanlar hatalı kendileri doğrudur. Araştırmalar paranoid kişilerin altı temel inanca sahip olduklarını göstermektedir:

1. Felaket çok yakın.
2. Dünya kötü insanlar ile dolu.
3. Kaza diye bir şey yok; bu tür olaylar kötü niyetli insanlar tarafından gerçekleştirilir
4. Herkes bana kötülük yapmaya çalışıyor.
5. Ben haklıyım, diğer insanlar yanlış.
6. Ben diğer insanlardan farklıyım; başkalarının göremediklerini görebilir yada hissedebilirim.

Paranoid kişiler diğer insanların kendisine zarar vereceğini, kandırmaya kalkacağını yada kullanmak isteyeceklerine inanır ve insanların güvenilirliği konusunda şüpheler ile doludur. Eğer paranoid kişiliğe sahipseniz büyük ihtimalle hiç bitmeyen güvensizliğiniz ve başkalarının sizi aldatmasını beklemekten tükenmişsinizdir. Siz başkalarından en kötüyü beklersiniz ve diken üstünde beklersiniz. Bu yüzden sürekli endişeli, korku dolu, kuşkucu ve gerginsiniz. Siz kötü bir dünyada yaşıyor ve olabilecek bir saldırıya karşı her an hazırda bekliyorsunuz.

Paranoid kişiler arkadaşlarından yada dostlarından sadakat gördüklerinde çok şaşırırlar ve hatta inanamazlar, çünkü bir sorun olduğunda herkesin kendisine saldıracağını yada umursamaz davranacağını beklerler. Başkalarından gelen iltifatlerı genelde gizli eleştiriler yada daha iyisini yapması için kendisine yapılan baskı olarak algılarlar. Çoğunlukla başkalarının yardım teklifini bir işi tek başlarına beceremediğine dair bir mesaj gibi düşünürler. Başkalarından yardım isteyemezler ve kişisel bilgilerini paylaşamazlar çünkü bilginin kendilerine karşı kullanılmasından korkarlar.

Eğer siz paranoid kişilik bozukluğu yaşıyorsanız, çevrenizdeki insanlar sizi geçinmesi zor birisi olarak görüyor olabilirler. Arkadaşlarınıza güvenmiyor ve agresif tavırlarla yaklaşıyorsunuz. Sürekli şikayet ediyor, insanlara soğuk ve ilgisiz davranıyorsunuz. Arkadaşlarınızla inatlaşıyor, alaylı ve iğneleyici sözler sarfediyorsunuz. Başkalarına alınmakta çok hızlı ama affetmekte çok yavaşsınız. En ufak olayda bile intikam almak istersiniz.

Araştırmalar, Paranoid kişilerin eleştiri ve cezalandırma sonucunda ortaya çıkan utanç ve aşağılanma duygusuna karşı aşırı derecede hassas olduklarını göstermektedir. Doğal olarak bu kişiler otorite sahibi insanlar ile sürekli problem yaşarlar, çünkü özgürlüklerini yitirmekten, köle haline getirilmekten ve bastırılmaktan korkarlar.

Pranoid özellikler normal insanlarda belli ölçüye kadar mevcuttur ve bir insanı Paranoid kişilik bozukluğuna sürükleyen etkenler belirsiz olabilir; örneğin stress altında ortaya çıkabilir. Görünümleri gergin, savunmada, sinirli, aşırı hassas ve her an saldırmaya hazır olabilir. Kendilerine yönelik eleştiriyi asla kabul etmezken, başkalarını kritize etmeye ve aşağılamaya meyillidirler. Genelde bu tür insanlar enerji dolu, hırslı, çok çalışan ve başarılı insanlardır. Saldırgan, inatçı ve katı olmalarının yanısıra oldukça akıllı ve bilgilidirler. Paranoid kişiliğin bir özelliği sorumluluğu başkalarının üzerine atarak suçu kendi dışındaki diğer insanlarda aramaktır.

Belirtileri

1. Başarısızlıktan ve aşağılanmaktan aşırı derecede korkma
2. Karşılaştığı kötü davranışları asla affetmemek, kin tutmak
3. Kuşkuculuk, kıskançlık, çekememezlik
4. Sorumluluktan ve suçu üstlenmekten kaçınmak
5. En sıradan davranışların bile kötü amaçlı olduğunu düşünmek
6. İnsanların sadık olmadığına dair sürekli şühpe duymak, kimseye güvenmemek
7. Kendini korumak için aşırı ve saldırgan bir tarz ile hareket etmek.
8. Başkalarını suçlamak
9. Sabit fikirli, inatçı ve katı bir yapı
10. Kızmaya, öfkelenmeye ve agresifleşmeye hazır olma
11. Otoriteye karşı başkaldırma
12. Ukalalık, kendine aşırı güven, herkesten üstün olduğuna inanmak
13. Yalan söylemeye ve gerçekleri farklı göstermeye eğilim

Tedavi

Çok az Paranoid kişilik bozukluğu olan kişi kendi isteği ile psikoloğa yada psikiyatriste tedaviye gelir. Çoğu kez ya aile üyeleri yada başka etkenlerin zoru ile terapiye başlarlar.

Araştırmalar düşük dozda verilen bazı ilaçların terapi ile birlikte kullanılması ile başarılı sonuçlar elde edildiğini göstemiştir. Fakat Paranoid kişiler ilaçlara kuşku ile yaklaşacakları için ilacın yan etkilerine ciddi tepkiler verirler. Dolayısıyla hasta belli semptomları durdurmayı kendi isteyene kadar ilaç önermekten kaçınmak iyi olabilir. Uygulanacak tedavi yöntemi hastanın işbirliği göstermesi ile çok daha başarılı olacaktır.

Kişilik hastalıklarının erken yaşlarda gelişiyor olması ve insanların kendilerini bu hastalık ile tanımlıyor olması tedavinin çözümünü zorlaştırmaktadır. Tedavinin başarılı olabilmesi için kişinin kökleşmiş davranış şekline, yaklaşımlarına, bakış açılarına, ilişki yapılarına ve kapasitelerine değinilmesi gerekir. Genelde kişilik problemleri psikoterapi ile çözümlenebilmesine rağmen, uzun zaman içinde yerleşmiş olan bu duygu, düşünce ve davranış alışkanlıklarını değiştirmek yoğun ve sürekli tekrarlanan bir tedavi ve öğrenme süreci gerektirir.