emir
30-10-08, 01:21
FELSEFE NEDİR? (ne değildir?)
Felsefe nedir sorusu sorulduğunda genelde, ''Aslı yunanca 'philosophie' olan; bilgelik, hikmet sevgisi anlamına gelen bir kelimedir'' diye başlayan cevaplar verilir.
Bu yazıların devamında Sokrates ve Aristo'dan örnekler verilerek devam edilir... Ta ilk çağ filozoflarından Kant'a kadar olan bütün bir felsefe tarihi hakkında bildiği ne kadar filozof ismi varsa kullanır yazarımız. Usçu ve emrist filozoflardanda ayrıca çok bahseder. Çünkü bu filozoflar aynı zamanda birere bilim adamı olduklarından daha tanınmışlardır. Böyle bir yazıdanda felsefeyle normalde ilgilenmiyen bir adam hiç bir şey anlamaz. Zaten o tür yazıların amac, insanlara felsefeyi anlatmak, sevdirmek ve gerekliliğine ikna etmek değil; ben felsefe hakkında bunları bunları biliyorumu göstermektir. Felsefe için ne acı bir kayıp...
Felsefeyi insanlara anlatmak istiyorsak ilk olarak onlara felsefenin herkesi ilgilendiren sorularını sormamız gerekir. Ben bu soruların başında ''Kimsin?'' sorusunu koymayı uygun görüyorum.
- Kimsin?
- Emre ULUTAŞ...
- Emre Ulutaş kim?
- Evrende yaşan biri...
- Peki ya 'evren' ne?
- ???
Bu böyle devam eder gider. Şimdi cidden soruyorum: Kimsin? Sen nesin? Gelişmiş bir robot musun yoksa? İnsanın robattan daha üstün, daha kutsal bir varlık olması gerekmezmi?
Ormanda bir gezintiye çıktığını düşün. Tek başına ağaçların arasında gezerken bir anda karşına bir uzay mekiğinin indiğini ve içinden marslı bir yaratığın çıktığını hayal et; tepkin ne olurdu?
Yada uzay mekiklerini, marslıları felan boş ver. Zaten evrenin başka köşelerinde yaşam var mı yok mu bilmiyoruz. Bir gün kendinle karşılaştığını düşün. Seninde bir mars yaratığı olabileceğin hiç gelmedimi aklına?
Doğal olarak, günün birinde farklı bir gezegenden gelmiş bir yaratığa rastlaman zor. Ama kendine rastlama ihtimalin yüksek. Kim bilir belki bir gün durup dururken kendini yepyeni bir gözle görürsün. Belkide bu ana ormanda gezintiye çıktığın bir an olur.
Bir gün kendinle böyle buluşursan, Başlangıçta bahsettiğim marslı kadar gizemli bir şey keşfetmişsin demektir. Yüz yıllık güzellik uykusundan uyanmış olursun... ''Ben kimim'' diye sorarsın. Evrende bir yerlerde dolandığını bilirsin ama evren nedir? Bir uzay yaratığı görmekten öte ta içinde kendinin böyle bir yaratık olduğunu hissedersin.
Evren demişken, evrenin nasıl meydana gelmiş olabileceğini alalım. Dünya koca evrende sadece küçücük bir gezegen. Ama ya evrenin kendisi nasıl meydana geldi??? Tabi, everenin hep var olduğunu düşünülebilir, o zamanda bu soruyu düşünmeye gerek kalmaz. Ama bir şey her zaman var olmuş olabilirmi? Bu bana biraz saçma geliyor. Var olan her şeyin bir başlangıcı olmalı. Evrende bir zaman başka bir şeyden meydana gelmiş olsa gerekir. Peki evren, başka bir şeyden bir tesadüf sonucu meydana gelmişse o maddeninde başka bir materyalden oluşması gerekmez miydi? Bu şekilde soruyu istediğim kadar uzatabilirim görüldüğü gibi. Sonuçta şu yada bu zaman bir şeyler yoktan varolmuş olmalı...
İşte felsefe bu ve benzeri binlerce soruyla uğraşıp dururken bazıları, hatta şöyle söyleyim tüm filozoflar felsefe hakkında öznel birer tanım yapmışlardır. Misalin; Jaspers 'felsefe yolda olmaktır' demiştir.
Şimdi ilk çağ filozoflarından biraz bahsedelim: Sokrates'den Önce yaşamış bulunan doğa filozoflarına bir diğer isimle 'Sokrates öncesi filozoflar'da denir. Bu filozoflardan biraz bahsedecek olursak karşımıza ilk olarak Thales çıkar. Thales'in dünyayı çok gezip dolaşan bir filozof olduğu bilinmelidir. Mısırdaki bir piramidin boyunu, kendi gölge tam kendi boyuna eşit uzunluktayken piramidin gölgesini ölçerek bulduğu söylenir. Çok gezmesine karşın Thales'in asıl memleketi anadoluda eski bir yunan kenti olan Miletostur. Thales evrendeki her şeyin özünün su olduğunu idda etmiştir. Gene Thales 'Her şey tanrılarla doludur'da demiştir.
Ondan sonra bilinen başka bir doğa filozofu Anaksimondros'tur ve gene Miletos'ta yaşamıştır. Anaksimandrosa göre ise dünyamız 'belirsizden' ortaya çıkmıştır ve burada var olan pek çok dünyadan yalnızca biridir. Anaksimandros, astronominin kurucusu ve ilk kez bir kozmoloji ya da dünya üzerine sistematik felsefe görüşü getiren filozof olarak kabul edilmiştir.Anaksimandros'a göre insan, balıktan gelir; çünkü balığın kökeni insanlarınkinden daha kolay açıklanabilmektedir. Bu bakımdan Anaksimandros, evrim kuramlarının öncülerinden sayılabilir.Anaksimandrostan sonra bir başka Miletoslu filozofun ismini zikredecek olursakta bu Anaksimenes olur. Anaksimenes, Anaksimandros'un öğrencisi ve Miletos okulunun son temsilcisidir. Anaksimenes'e göreyse her şeyin esası, Thales'in düşündüğü gibi su değildir; Anaksimandros'un söylediği gibi bir sonsuzlukta değildir; fakat sudan daha etkili ve daha belirli olan "hava" (aer) olduğunu kabul etmiştir.
"Her şey akar" diyordu Heraklitos'sa. Her şey hareket etmektedir ve hiç bir şey kalıcı değildir." Bu yüzden 'Aynı dereye iki kez girmek mümkün değildir.' Çünkü dereye bir kez daha girdiğimde hem dere hem de ben değişmişizdir.
Emre ULUTAŞ
Felsefe nedir sorusu sorulduğunda genelde, ''Aslı yunanca 'philosophie' olan; bilgelik, hikmet sevgisi anlamına gelen bir kelimedir'' diye başlayan cevaplar verilir.
Bu yazıların devamında Sokrates ve Aristo'dan örnekler verilerek devam edilir... Ta ilk çağ filozoflarından Kant'a kadar olan bütün bir felsefe tarihi hakkında bildiği ne kadar filozof ismi varsa kullanır yazarımız. Usçu ve emrist filozoflardanda ayrıca çok bahseder. Çünkü bu filozoflar aynı zamanda birere bilim adamı olduklarından daha tanınmışlardır. Böyle bir yazıdanda felsefeyle normalde ilgilenmiyen bir adam hiç bir şey anlamaz. Zaten o tür yazıların amac, insanlara felsefeyi anlatmak, sevdirmek ve gerekliliğine ikna etmek değil; ben felsefe hakkında bunları bunları biliyorumu göstermektir. Felsefe için ne acı bir kayıp...
Felsefeyi insanlara anlatmak istiyorsak ilk olarak onlara felsefenin herkesi ilgilendiren sorularını sormamız gerekir. Ben bu soruların başında ''Kimsin?'' sorusunu koymayı uygun görüyorum.
- Kimsin?
- Emre ULUTAŞ...
- Emre Ulutaş kim?
- Evrende yaşan biri...
- Peki ya 'evren' ne?
- ???
Bu böyle devam eder gider. Şimdi cidden soruyorum: Kimsin? Sen nesin? Gelişmiş bir robot musun yoksa? İnsanın robattan daha üstün, daha kutsal bir varlık olması gerekmezmi?
Ormanda bir gezintiye çıktığını düşün. Tek başına ağaçların arasında gezerken bir anda karşına bir uzay mekiğinin indiğini ve içinden marslı bir yaratığın çıktığını hayal et; tepkin ne olurdu?
Yada uzay mekiklerini, marslıları felan boş ver. Zaten evrenin başka köşelerinde yaşam var mı yok mu bilmiyoruz. Bir gün kendinle karşılaştığını düşün. Seninde bir mars yaratığı olabileceğin hiç gelmedimi aklına?
Doğal olarak, günün birinde farklı bir gezegenden gelmiş bir yaratığa rastlaman zor. Ama kendine rastlama ihtimalin yüksek. Kim bilir belki bir gün durup dururken kendini yepyeni bir gözle görürsün. Belkide bu ana ormanda gezintiye çıktığın bir an olur.
Bir gün kendinle böyle buluşursan, Başlangıçta bahsettiğim marslı kadar gizemli bir şey keşfetmişsin demektir. Yüz yıllık güzellik uykusundan uyanmış olursun... ''Ben kimim'' diye sorarsın. Evrende bir yerlerde dolandığını bilirsin ama evren nedir? Bir uzay yaratığı görmekten öte ta içinde kendinin böyle bir yaratık olduğunu hissedersin.
Evren demişken, evrenin nasıl meydana gelmiş olabileceğini alalım. Dünya koca evrende sadece küçücük bir gezegen. Ama ya evrenin kendisi nasıl meydana geldi??? Tabi, everenin hep var olduğunu düşünülebilir, o zamanda bu soruyu düşünmeye gerek kalmaz. Ama bir şey her zaman var olmuş olabilirmi? Bu bana biraz saçma geliyor. Var olan her şeyin bir başlangıcı olmalı. Evrende bir zaman başka bir şeyden meydana gelmiş olsa gerekir. Peki evren, başka bir şeyden bir tesadüf sonucu meydana gelmişse o maddeninde başka bir materyalden oluşması gerekmez miydi? Bu şekilde soruyu istediğim kadar uzatabilirim görüldüğü gibi. Sonuçta şu yada bu zaman bir şeyler yoktan varolmuş olmalı...
İşte felsefe bu ve benzeri binlerce soruyla uğraşıp dururken bazıları, hatta şöyle söyleyim tüm filozoflar felsefe hakkında öznel birer tanım yapmışlardır. Misalin; Jaspers 'felsefe yolda olmaktır' demiştir.
Şimdi ilk çağ filozoflarından biraz bahsedelim: Sokrates'den Önce yaşamış bulunan doğa filozoflarına bir diğer isimle 'Sokrates öncesi filozoflar'da denir. Bu filozoflardan biraz bahsedecek olursak karşımıza ilk olarak Thales çıkar. Thales'in dünyayı çok gezip dolaşan bir filozof olduğu bilinmelidir. Mısırdaki bir piramidin boyunu, kendi gölge tam kendi boyuna eşit uzunluktayken piramidin gölgesini ölçerek bulduğu söylenir. Çok gezmesine karşın Thales'in asıl memleketi anadoluda eski bir yunan kenti olan Miletostur. Thales evrendeki her şeyin özünün su olduğunu idda etmiştir. Gene Thales 'Her şey tanrılarla doludur'da demiştir.
Ondan sonra bilinen başka bir doğa filozofu Anaksimondros'tur ve gene Miletos'ta yaşamıştır. Anaksimandrosa göre ise dünyamız 'belirsizden' ortaya çıkmıştır ve burada var olan pek çok dünyadan yalnızca biridir. Anaksimandros, astronominin kurucusu ve ilk kez bir kozmoloji ya da dünya üzerine sistematik felsefe görüşü getiren filozof olarak kabul edilmiştir.Anaksimandros'a göre insan, balıktan gelir; çünkü balığın kökeni insanlarınkinden daha kolay açıklanabilmektedir. Bu bakımdan Anaksimandros, evrim kuramlarının öncülerinden sayılabilir.Anaksimandrostan sonra bir başka Miletoslu filozofun ismini zikredecek olursakta bu Anaksimenes olur. Anaksimenes, Anaksimandros'un öğrencisi ve Miletos okulunun son temsilcisidir. Anaksimenes'e göreyse her şeyin esası, Thales'in düşündüğü gibi su değildir; Anaksimandros'un söylediği gibi bir sonsuzlukta değildir; fakat sudan daha etkili ve daha belirli olan "hava" (aer) olduğunu kabul etmiştir.
"Her şey akar" diyordu Heraklitos'sa. Her şey hareket etmektedir ve hiç bir şey kalıcı değildir." Bu yüzden 'Aynı dereye iki kez girmek mümkün değildir.' Çünkü dereye bir kez daha girdiğimde hem dere hem de ben değişmişizdir.
Emre ULUTAŞ